از ديده ايرانيگرى سود مهم كتاب پلوتارخ از حيث در برداشتن آنست داستانها و خبرهايى را كه جزو تاريخ ايران مىباشد و جز در آن كتاب پيدا نمىشود : از قبيل سرگذشت اردشير دوم هخامنشى و داستان الكساندر و حادثه كراسوس و مانندهاى اينها . اگر بازماندگان يونان را كه هنوز تا امروز هستند كنار بگذاريم هيچ مردم ديگرى به اندازه ايران نيازمند استفاده از كتاب پلوتارخ نمىباشد . با اين حال آن كتاب تاكنون به فارسى ترجمه نيافته و كسى تا امروز در انديشه چنين كارهاى نبود تا در امسال كه سررشته كارهاى وزارت معارف به دست ستوده جناب مستطاب اجل آقاى ميرزا على اصغر خان حكمت كه خود از دانشمندان مىباشند افتاد و در دنباله يك رشته كارهاى گرانمايه علمى كه آغاز فرموده‌اند هم اين نظر را پيدا كردند كه كتاب پلوتارخ به زبان فارسى ترجمه و با مساعدت وزارت جليله معارف چاپ شود . بدينسان كه نخست سرگذشتهاى آن كسانى كه با تاريخ ايران ارتباط دارند از آن كتاب گلچينى شده و به ترجمه آنها مبادرت گردد تا سپس به ترجمه آن سرگذشتهاى ديگر مجال به دست آيد . و چون انجام اين كار بنگارنده اين ديباچه واگزار شد نگارنده دوازده سرگذشت را از آن كتاب برگزيده و بدانسان كه قرار داده شده بود به ترجمه آنها آغاز كردم و به يارى خدا اميدوارم كه به زودى آن را به انجام برسانم . * * * يكى از حوادث بزرگ تاريخ همانا كشاكشها و جنگهايى است كه در زمان باستان در ميانه پادشاهان جهانگشاى هخامنشى با شهرهاى يونان روى داده . اين جنگها نشانه‌هاى بزرگى از خود در تاريخ يادگار گزارده و چنان كه به جستجو پردازيم قرنها حوادث ميانه اروپا و آسيا جز نتيجه‌هاى ناگزير آن جنگها نبوده است . از اين جهت ما افسوس داريم كه در ايران نگارشى يا كتابى درباره آن پيش‌آمدهاى بس مهم تاريخى از آن زمان باز نمانده و تنها نگارشهاى يكرويه خود يونانيان است كه ما را از گزارش آنها آگاه مىگرداند . نخستين كشاكش در ميان يونان و ايران در زمان داريوش بزرگ پديد آمد و چون يونانيان پاس بزرگى آن شاه را نمىداشتند و خيره‌سرانه در كارهاى يونانيان آسياى كوچك دخالت مىنمودند .